Margarita Kalogridou, HRP Consultant
Της Μαργαρίτας Καλογρίδου, βασισμένο στο άρθρο «The productivity paradox of AI» της Talogy
Βρισκόμαστε στην εποχή του ντετερμινισμού της ΤΝ. Φαίνεται ότι οι οργανισμοί εστιάζουν στις τεχνικές επιδόσεις των εργαλείων και αγνοούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι τα χρησιμοποιούν και αν έχουν τις ικανότητες να το κάνουν αποτελεσματικά. Η αντίληψη ότι ένα πιο αξιόπιστο εργαλείο κάνει αυτομάτως πιο αποτελεσματικούς τους ανθρώπους κρύβει πολλά τυφλά σημεία.
Το κρυφό κόστος της μέτρησης της παραγωγικότητας
Οι περισσότεροι οργανισμοί μετρούν την επιτυχία με ορατούς, άμεσους δείκτες: εξοικονόμηση χρόνου, όγκο παραγωγής, ποσοστά ολοκλήρωσης. Αυτοί όμως δεν δείχνουν τι συμβαίνει στις δεξιότητες των ανθρώπων. Όλο και περισσότερες έρευνες αποδεικνύουν ότι η απόδοση με τη βοήθεια ΤΝ δεν διατηρείται πάντα όταν το εργαλείο αφαιρεθεί: ένας εργαζόμενος μπορεί να φαίνεται πιο παραγωγικός, συχνότερα όμως παρουσιάζεται λιγότερο σίγουρος και λιγότερο ικανός να αξιολογήσει μια εργασία χωρίς τη χρήση ΤΝ. Η ανθρώπινη συμβολή γίνεται λιγότερο συχνή, αλλά ταυτόχρονα πιο καθοριστική.
Η ειρωνεία της αυτοματοποίησης
Ήδη από το 1983, η Lisanne Bainbridge είχε περιγράψει ένα βασικό παράδοξο: όσο πιο ικανά γίνονται τα συστήματα, οι άνθρωποι εκτελούν λιγότερες εργασίες και γίνονται λιγότερο έτοιμοι να παρέμβουν σε κρίσιμες στιγμές. Η αποτελεσματική εποπτεία απαιτεί σωστά νοητικά μοντέλα, γνώση του αντικειμένου και επίγνωση της κατάστασης — ακριβώς όσα φθείρονται όταν χάνεται η καθημερινή τριβή και ανατροφοδότηση σε μια εργασία. Στην ΤΝ, οι άνθρωποι παράγουν λιγότερο και συνθέτουν λιγότερο. Αυτό που κάνουν περισσότερο είναι ότι αξιολογούν το αποτέλεσμα, κάτι που απαιτεί μεγαλύτερη τριβή και εμπειρίες. Ο ρόλος του ανθρώπου στενεύει ενώ το διακύβευμα της εποπτείας μεγαλώνει.
Deskilling και never-skilling
- Deskilling: η σταδιακή διάβρωση της ικανότητας ανεξάρτητης σκέψης ή κρίσης υπό συνεχή υποστήριξη. Είναι αυτοενισχυόμενο φαινόμενο: λιγότερη εξάσκηση οδηγεί σε μικρότερη εξειδίκευση και χαμηλότερη αυτοπεποίθηση, άρα σε μεγαλύτερη εξάρτηση από το σύστημα, το οποίο με τη σειρά του καλύπτει αυτή τη αδυναμία. Το πρόβλημα μένει κρυφό μέχρι να αποτύχει το σύστημα ή να προκύψει μια ασυνήθιστη περίπτωση.
- Never-skilling: όταν κάποιος στηρίζεται στην ΤΝ πριν προλάβει να χτίσει τη βασική ικανότητα. Νέοι επαγγελματίες μπορούν να παράγουν δουλειά που φαίνεται ικανή, χωρίς ποτέ να αναπτύξουν τα νοητικά μοντέλα και την αναγνώριση προτύπων που χρησιμοποιεί ένας έμπειρος εργαζόμενος για να κρίνει το αποτέλεσμα.
Οι βασικές ή εργασίες ρουτίνας λειτουργούν συχνά ως άτυπη εκπαίδευση, καθώς εκθέτουν τους εργαζόμενους σε επαναλαμβανόμενα παραδείγματα, εξαιρέσεις, λάθη και διορθωτική ανατροφοδότηση. Όταν αυτοματοποιούνται, χάνεται μαζί με το φορτίο και η εμπειρία μέσα από την οποία χτίζεται η εξειδίκευση. Με τον τρόπο αυτό η ρουτίνα δεν βοηθάει να ενισχυθούν δεξιότητες ανάλυσης.
Τι διαμορφώνει πραγματικά την απόδοση ανθρώπου–ΤΝ
Το πλαίσιο Human-AI Collaboration αντιμετωπίζει τη δουλειά με ΤΝ ως σύστημα που εξελίσσεται στον χρόνο, με τρία συστατικά που το καθένα φέρνει τους δικούς του παράγοντες:
- Ο άνθρωπος: γνώση του αντικειμένου, ικανότητα συλλογισμού, περιέργεια, αυτοπεποίθηση, πρότυπα τεκμηρίωσης, επίγνωση των ορίων του.
- Η ΤΝ: τι προσφέρει (απαντήσεις, εξηγήσεις, τεκμήρια, εναλλακτικές, πληροφορία για την αβεβαιότητα).
- Η εργασία: το διακύβευμα, η πολυπλοκότητα, η ανατροφοδότηση και η αξία μάθησης.
Αυτές οι συνθήκες διαμορφώνουν τις συμπεριφορές συνεργασίας. Στη θετική εκδοχή, ο άνθρωπος καθοδηγεί σαφώς την ΤΝ, διαμορφώνει πρώτα δική του άποψη, ζητά εξηγήσεις, επαληθεύει τεκμήρια, αμφισβητεί τις προτάσεις, ενσωματώνει το πλαίσιο και διατηρεί την ιδιοκτησία του αποτελέσματος. Στην αρνητική, αναθέτει ολόκληρη την εργασία, αντιγράφει την απάντηση, κάνει επιφανειακό έλεγχο και αποδέχεται το αποτέλεσμα χωρίς να προσαρμόσει την εμπιστοσύνη του.
Η επανάληψη αυτών των συμπεριφορών οδηγεί σε διαφορετικές καταστάσεις. Υπερβολική ή ανεπαρκής εμπιστοσύνη στο σύστημα κρίνεται εκ του αποτελέσματος κι αποτελεί μέρος της ανατροφοδότησης που δίνεται στους εργαζομένους με το πέρας κάθε πρότζεκτ ή κύκλου αξιολόγησης. Η μεταφορά νοητικής προσπάθειας (offloading) μπορεί να είναι στρατηγική όσο ο άνθρωπος παραμένει ενεργός, αλλά γίνεται παραίτηση (abdication) όταν αποσύρεται πλήρως από τη διαδικασία σκέψης.
Τα αποτελέσματα δεν περιορίζονται σε ποιότητα και ταχύτητα. Περιλαμβάνουν τη μάθηση, την ανεξάρτητη απόδοση, τον εντοπισμό λαθών, τη βαθμονόμηση της εμπιστοσύνης, την ιδιοκτησία, την ευθύνη, την ευεξία και την ικανότητα μακροπρόθεσμα.
Το μέλλον της ΤΝ στον χώρο εργασίας
Η συστημική προσέγγιση εξηγεί γιατί η χρήση της ΤΝ δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με ρυθμούς υιοθέτησης ή παραγωγικότητα: το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να κρύβει πολύ διαφορετικές διαδικασίες και πολύ διαφορετικούς τρόπους ανάπτυξης ικανοτήτων. Η μεγάλη πρόκληση για τις επιχειρήσεις θα είναι η ισορροπία ανάμεσα στη μεγιστοποίηση της παραγωγικότητας και στη διατήρηση των δεξιοτήτων που οι εργαζόμενοι έχουν χτίσει με κόπο. Όσοι τη βρουν θα αξιοποιήσουν καλύτερα τα οφέλη της ΤΝ, διατηρώντας το υψηλότερο επίπεδο ανθρώπινης κρίσης.